100 soruda İSG & çevre mevzuat rehberi
İşverenler, İK yöneticileri, mali müşavirler ve mühendisler için güncel mevzuat cevapları. Sorun mu var? Arayın, yazın; cevaplayalım.
100 soru · 13 bölüm
01 İŞVEREN VE YÖNETİCİLERİN YASAL SORUMLULUKLARI
İş yerimde sadece 1 çalışan var, OSGB hizmeti almak zorunda mıyım?
Evet, zorunlusunuz. 6331 Sayılı Kanun uyarınca çalışan sayısı gözetilmeksizin, 1 çalışanı dahi olan tüm kamu ve özel sektör iş yerleri iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmekle yükümlüdür.
Ofis çalışanları (Az Tehlikeli) için OSGB sözleşmesi zorunluluğu ne zaman başladı?
Az tehlikeli sınıfta yer alan ve 50’den az çalışanı olan iş yerleri için İSG hizmeti alma zorunluluğu, yapılan ertelemelerin ardından mevcut yasal takvime göre tamamen yürürlüktedir. Şirket ofisleri, apartmanlar ve eczaneler bu kapsamdadır.
İSG-KATİP onayı olmadan elden yapılan sözleşmeler müfettiş denetiminde geçerli midir?
Kesinlikle geçersizdir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın resmi İSG-KATİP sistemi üzerinden onaylanmayan hiçbir görevlendirme yasal olarak geçerli sayılmaz ve hizmet alınmamış kabul edilerek ceza kesilir.
İş kazası meydana geldiğinde işverenin SGK'ya bildirim süresi kaç gündür?
Kazadan sonraki 3 iş günüdür. Cumartesi, Pazar veya resmi tatiller bu süreye dahil edilmez. Süresinde bildirilmediğinde işverene ağır idari para cezası uygulanır ve tedavi masrafları rücu edilebilir.
Şirket ortağı veya işveren, kendi iş yerinde "çalışan" olarak gösterilirse İSG yükümlülüğü doğar mı?
Evet. Bağ-Kur’lu şirket ortakları çalışan sayısına dahil edilmez ancak kendilerini 4A (SSK) kapsamında çalışan gösterirlerse yasal olarak işçi sayılırlar ve İSG zorunluluğu başlar.
Taşeronun (alt işveren) işçisinin geçirdiği iş kazasından asıl işveren sorumlu mudur?
Evet, müteselsilen (ortaklaşa) sorumludur. İş Kanunu uyarınca asıl işveren, alt işverenin İSG önlemlerini alıp almadığını denetlemekle yükümlüdür. Olası kazada iki firma da yargılanır.
Bir işçiyi EK-2 sağlık raporu ve İSG eğitimi olmadan sahaya sokmanın cezası nedir?
Her bir usulsüzlük için çalışan başına ve bulunulan yılın idari para cezası katsayısına göre aylık olarak katlanarak kesilen çok ciddi bir finansal ceza uygulanır. 10 işçi için bu bedel yüzbinlerce lirayı bulabilir.
İş güvenliği uzmanı istihdam etmek işverenin hukuki sorumluluğunu tamamen ortadan kaldırır mı?
Hayır, kaldırmaz. Uzman ve hekim rehber ve danışmandır. Onların yazılı olarak deftere defalarca belirttiği eksiklikleri gidermeyen ve bütçe ayırmayan işveren, kazadan doğrudan birinci derece sorumlu tutulur.
Onaylı Defter (Tespit ve Öneri Defteri) kaybolursa ne olur?
Onaylı defter resmi evrak statüsündedir. Kaybolması durumunda müfettiş denetimlerinde İSG süreçlerinin işletilmediği varsayılır ve geriye dönük cezalar kesilebilir. Derhal noter veya İş Kurumu üzerinden yenisi onaylatılmalıdır.
İş kazası davasında işverene açılan "Rücu Davası" ne anlama gelir?
SGK’nın iş kazası geçiren işçiye veya ailesine ödediği tüm hastane, maaş ve tazminat masraflarını, kusuru oranında işverenden (şirketten ve şahsi mal varlığından) mahkeme yoluyla geri tahsil etmesidir.
02 İŞ GÜVENLİĞİ UZMANLARI VE SAHA UYGULAMALARI
C Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı hangi işletmelere bakabilir?
Sadece Az Tehlikeli sınıfta yer alan iş yerlerine bakabilir. (Mevzuattaki dönemsel üst sınıfa bakma yetkileri saklı kalmak kaydıyla, ana kural Az Tehlikeli sınıftır).
B Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı Çok Tehlikeli sınıfa bakabilir mi?
Kanunun geçici maddeleriyle tanınan "bir üst sınıfa bakma yetkisi" yürürlükte olduğu dönemlerde bakabilir; ancak kalıcı mevzuata göre B sınıfı uzmanlar Tehlikeli ve Az Tehlikeli sınıflardan sorumludur.
İş Güvenliği Uzmanı, iş yerindeki hayati tehlikeyi Bakanlığa şikayet etmek zorunda mıdır?
Evet, zorundadır. İşverene yazılı olarak bildirilen hayati tehlike makul sürede (acil durumlarda derhal) giderilmezse, uzman durumu Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne bildirmekle yükümlüdür. Bildirmezse sertifikası askıya alınır.
Ramak Kala Olay Formu doldurulması neden yasal olarak kritiktir?
Yaralanmaya yol açmayan ancak potansiyel tehlikeyi gösteren bu olaylar, risk analizinin yaşayan bir döküman olduğunu kanıtlar. Doldurulması ve önlem alınması, gelecekteki ölümcül kazaları %98 oranında engeller.
İş yerinde revizyon yapıldı, makine değişti; risk analizi yenilenmeli mi?
Evet, derhal yenilenmelidir. Tehlike sınıfının periyodik süresi (2-4-6 yıl) beklenmeksizin; proses değişikliği, yangın, ramak kala olay veya iş kazası durumlarında risk değerlendirmesi kısmen veya tamamen güncellenir.
İş kazası sonrası "Kök Neden Analizi" nasıl yapılır?
Kazanın sadece görünen sebebi (örn: işçinin düşmesi) değil; "Neden emniyet kemeri yoktu?", "Neden yaşam hattı çekilmedi?", "Neden denetim yapılmadı?" gibi 5 Neden Analizi veya Balık Kılçığı yöntemiyle kök teknik ve idari hatalar saptanır.
Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) zimmet formu nasıl düzenlenmelidir?
Sadece "KKD teslim aldım" yazısı yetersizdir. Formda malzemelerin CE belgeli standartları (örn: EN 397 baret), işçiye verilen kullanım eğitimi ve işçinin bu malzemeyi kullanacağına dair taahhüdü yer almalıdır.
İskelelerin periyodik kontrolünü iş güvenliği uzmanı yapabilir mi?
Hayır, yapamaz. İskele, vinç, forklift gibi ekipmanların periyodik kontrolleri sadece Bakanlığın EKİPNET sistemine kayıtlı makine mühendisleri, teknik öğretmenler veya yüksek teknikerler tarafından yapılabilir.
İş güvenliği uzmanının aylık çalışma süresi çalışan başına kaç dakikadır?
Az Tehlikeli sınıfta kişi başı ayda 10 dakika • Tehlikeli sınıfta 20 dakika • Çok Tehlikeli sınıfta ise kişi başı ayda 40 dakikadır.
Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD) hangi sıklıkla yenilenir?
Belirli bir yasal yenileme yılı yoktur. Ancak proseste, kullanılan kimyasal maddelerde, havalandırma sisteminde veya ekipmanlarda bir değişiklik yapıldığında derhal revize edilmesi gerekir.
03 İŞYERİ HEKİMLERİ VE SAĞLIK PERSONELİ
İşyeri Hekimi her hastanenin laboratuvar tahlilini kabul edebilir mi?
İşyeri hekimi tıbbi kanaatine göre tahlil isteyebilir ancak resmi işe giriş raporuna dayanak oluşturacak tetkiklerin Sağlık Bakanlığı onaylı laboratuvarlarda veya yetkili mobil sağlık araçlarında yapılmış olması gerekir.
Meslek Hastalığı şüphesi durumunda işyeri hekimi ne yapmalıdır?
Şüphe duyulan çalışanı, meslek hastalıkları hastanelerine veya üniversite hastanelerinin ilgili kürsülerine sevk etmeli, işverene işçinin yerinin değiştirilmesi (ergonomik/kimyasal maruziyetin kesilmesi) yönünde yazılı rapor vermelidir.
Hamile çalışanların günlük mesai saati sınırı nedir?
Gebe veya emziren çalışanlar günde 7.5 saatten fazla çalıştırılamaz. Ayrıca doğuma kadar olan süreçte ve doğumdan sonraki 1 yıl boyunca gece postalarında çalıştırılmaları yasaktır.
Diğer Sağlık Personeli (DSP) hangi iş yerlerinde zorunludur?
Sadece Çok Tehlikeli sınıfta yer alan ve 10 veya daha fazla çalışanı olan iş yerlerinde görevlendirilmesi yasal zorunluluktur. Az tehlikeli ve tehlikeli sınıflarda zorunlu değildir.
İşe giriş raporunda (EK-2) "Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışabilir" ibaresi kalktı mı?
Evet, kalktı. Yeni mevzuatta işçinin yapacağı iş spesifik olarak belirtilir (Örn: "Yüksekte ve gece çalışmasında, kaynak operatörü olarak çalışmaya uygundur") ve hekim bu detay doğrultusunda onay verir.
04 ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ, İZİN-LİSANS VE ÇED SÜREÇLERİ
Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği’ne göre Ek-1 ve Ek-2 listeleri neyi ifade eder?
Ek-1 listesi, çevreye kirletici etkisi yüksek olan (büyük rafineriler, elektrik santralleri vb.) ve izin süreçleri doğrudan Bakanlık tarafından yürütülen tesisleri; Ek-2 listesi ise çevreye kirletici etkisi daha az olan (tekstil, gıda, metal işleme vb.) ve izin süreçleri Çevre İl Müdürlüklerince yürütülen tesisleri ifade eder.
Bir tesis Çevre İzni almadan faaliyete başlarsa yasal yaptırımı nedir?
2872 Sayılı Çevre Kanunu uyarınca tesisin faaliyeti tamamen durdurulur ve işletmeye çok ağır idari para cezası uygulanır. İzin alınana kadar tesisin çalışmasına izin verilmez.
ÇED Gerekli Değildir kararı ile ÇED Olumlu kararı arasındaki fark nedir?
ÇED Yönetmeliği Ek-2 listesindeki projeler için Valilikçe "ÇED Gerekli Değildir" kararı verilir. Ek-1 listesindeki, çevreye etkisi daha büyük yatırımlar için ise Bakanlıkça geniş çaplı bir ÇED Raporu incelenir ve "ÇED Olumlu" kararı verilir. İki karar da yatırımın başlaması için yasal onaydır.
ÇED kararı alınmadan bir projeye başlanabilir mi veya teşvik alınabilir mi?
Kesinlikle hayır. ÇED süreci tamamlanmadan hiçbir tesise yapı ruhsatı, teşvik belgesi, işletme belgesi veya açma ruhsatı verilemez; yatırıma başlanamaz.
Çevre Yönetimi Hizmeti (Çevre Danışmanlığı) alma zorunluluğu hangi tesisler için geçerlidir?
Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği kapsamında Ek-1 ve Ek-2 listelerinde yer alan tüm tesisler, ya kendi bünyelerinde çevre mühendisi istihdam etmek ya da yetkilendirilmiş bir Çevre Danışmanlık Firması ile sözleşme imzalamak zorundadır.
Muafiyet Yazısı (Çevre İzni Muafiyeti) nedir ve nasıl alınır?
Faaliyet kolları itibarıyla Ek-1 ve Ek-2 listelerinde yer almayan, çevreye kirletici emisyonu veya atıksu deşarjı bulunmayan tesislerin, yasal olarak çevre izninden muaf olduklarını belgelemek için Çevre İl Müdürlüğü'ne başvuru yaparak aldıkları resmi yazıdır.
EÇBS (Entegre Çevre Bilgi Sistemi) nedir?
T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın; tesislerin atık bildirimlerini, çevre izinlerini, endüstriyel beyanlarını ve tüm yasal çevre süreçlerini dijital ortamda takip ettiği ana e-devlet entegreli platformdur.
Geçici Faaliyet Belgesi (GFB) nedir ve geçerlilik süresi kaç aydır?
Çevre izni/lisansı başvurusunda bulunan tesislere, fiziki şartları sağladıklarında yasal süreç tamamlanana kadar verilen ön onay belgesidir. GFB'nin geçerlilik süresi 1 yıldır. Bu 1 yıl içinde tesisin çevre izni sürecini tamamlaması şarttır.
Bir tesisin çevre izni ve lisans belgesi hangi durumlarda iptal edilir?
Tesisin denetimlerde çevre mevzuatına aykırı çalıştığının saptanması, emisyon sınırlarını aşması, taahhütlerine uymaması veya tesiste çevre iznine esas şartları değiştiren radikal bir proses değişikliği yapılıp Bakanlığa bildirilmemesi durumunda iptal edilir.
05 ENDÜSTRİYEL ATIK YÖNETİMİ VE BİLDİRİMLER
Endüstriyel Atık Yönetim Planı nedir ve kaç yıllık hazırlanır?
Tesislerde oluşan tüm tehlikeli ve tehlikesiz atıkların nasıl azaltılacağını, biriktirileceğini ve bertaraf edileceğini gösteren plandır. Tesisler tarafından hazırlanıp Çevre İl Müdürlüğü'ne onaylatılan bu planlar 3 yıl boyunca geçerlidir.
Tehlikeli atıklar tesis içinde en fazla ne kadar süreyle depolanabilir?
Atık üreten tesisler, oluşan tehlikeli atıklarını kendi geçici depolama alanlarında en fazla 180 gün (6 ay) boyunca bekletebilir. Bu süre dolmadan lisanslı geri dönüşüm veya bertaraf tesislerine göndermek zorundadırlar.
MoTAT (Mobil Atık Takip Sistemi) üzerinden atık gönderimi nasıl yapılır?
Atık üreticisi, EÇBS üzerinden atık taşıma talebi oluşturur. Tesise gelen lisanslı atık taşıma aracının sürücüsündeki mobil cihaza (seyir cihazı) sistem üzerinden onay kodu gönderilir. Atık, dijital izlenebilirlik sistemiyle alıcı tesise ulaşana kadar anlık takip edilir.
Geçici Atık Depolama Alanı özellikleri nasıl olmalıdır?
Üstü kapalı, sızdırmaz zeminli, kapısı kilitli, yangın önlemleri alınmış ve içinde oluşabilecek sızıntıları toplayacak kör kuyu körfezi bulunmalıdır. Atık kodlarına göre tabelalandırma yapılmalı ve tehlikeli/tehlikesiz atıklar birbirine karışmamalıdır.
Tıbbi Atıkların yönetimi ve teslimi nasıl gerçekleştirilir?
Sağlık kuruluşları ve OSGB revirlerinde oluşan tıbbi atıklar, üzerinde "Uluslararası Biyotehlike" amblemi bulunan kırmızı renkli özel sızdırmaz poşetlerde toplanır. Sadece belediyelerin yetkilendirdiği tıbbi atık taşıma araçlarına tutanakla teslim edilir.
Temel Seviye Sıfır Atık Belgesi almak için hangi kriterler zorunludur?
Ofis ve üretim alanlarında kaynağında ayrıştırma kutularının (kağıt, plastik, cam, metal, geri dönüşmeyen atık) kurulması, personellere sıfır atık eğitimi verilmesi, sıfır atık bilgi sistemine kayıt olunması ve atıkların tartılarak kayıt altına alınması zorunludur.
06 KARBON AYAK İZİ, YEŞİL MUTABAKAT VE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK
Avrupa Yeşil Mutabakatı kapsamında SKDM (Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizmesi) nedir?
Avrupa Birliği'ne ihracat yapan firmaların, üretim esnasında saldıkları sera gazı miktarına göre AB sınırında ek bir vergi ödemesini öngören iklim ve ticaret düzenlemesidir. Amaç, karbon emisyonu yüksek üreticileri cezalandırmaktır.
ISO 14064 Kurumsal Karbon Ayak İzi standardı neleri kapsar?
Bir şirketin doğrudan faaliyetlerinden (Kapsam 1), tükettiği elektrik ve enerjiden (Kapsam 2) ve ham madde lojistiği gibi dolaylı tedarik zincirinden (Kapsam 3) kaynaklanan sera gazı salınımlarının hesaplanması ve raporlanması standartlarını kapsar.
ISO 14046 Su Ayak İzi standardı işletmelere ne sağlar?
İşletmenin üretim aşamalarında tükettiği tatlı su miktarını, temiz su kaynaklarına verdiği zararı ve su kıtlığı risklerini küresel standartlarda ölçmesini, raporlamasını ve su tasarrufu stratejileri geliştirmesini sağlar.
ESG (Çevresel, Sosyal, Yönetişim) kriterleri şirketler için neden önemlidir?
Küresel yatırım fonları, bankalar ve büyük çok uluslu şirketler, artık iş ortaklığı yapacakları firmaları sadece finansal kârlılıklarına göre değil; çevreye duyarlılıklarına (E), insana verdikleri değere (S) ve şeffaf yönetim yapılarına (G) göre seçmektedir.
07 ENDÜSTRİYEL GÜVENLİK (SEVESO VE HAZOP)
SEVESO III Direktifi (Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi) hangi tesisleri bağlar?
Tesisinde belirli eşik değerlerin üzerinde parlayıcı, patlayıcı, toksik veya çevre için tehlikeli kimyasal madde (LPG, akaryakıt, asitler, amonyak vb.) bulunduran tüm endüstriyel işletmeleri ve depolama tesislerini bağlar.
SEVESO bildirimine göre Alt Seviyeli ve Üst Seviyeli Tesis farkı nedir?
Bulundurulan kimyasal miktarı yasal sınırların alt eşiğinde kalan yerler Alt Seviyeli Tesis sayılır ve Büyük Kaza Önleme Politika Belgesi (BKÖP) hazırlar. Üst eşiği aşan yerler ise Üst Seviyeli Tesis sayılır ve çok daha ağır kriterleri olan "Güvenlik Raporu" ve "Dahili Acil Durum Planı" hazırlamak zorundadır.
HAZOP (Tehlike ve İşletilebilirlik) Analizi nedir?
Kimya, petrol, ilaç ve gaz gibi karmaşık akışkan hatlarına sahip tesislerde; borulama ve enstrümantasyon diyagramları (P&ID) üzerinden, "fazla basınç", "ters akış", "yüksek sıcaklık" gibi sapmaların yaratacağı tehlikeleri önceden öngören, disiplinler arası bir beyin fırtınası ve risk analiz mühendisliğidir.
HAZOP analizi kimler tarafından yapılmalıdır?
Proses tasarımı, bakım, işletme, enstrümantasyon mühendisleri ve deneyimli bir HAZOP Lideri (Genellikle kıdemli süreç/çevre mühendisleri) tarafından oluşturulan bir uzman komite tarafından yürütülmelidir.
Endüstriyel tesislerde Çevresel Gürültü Ölçümü yaptırmak zorunlu mudur?
Evet. Çevresel Gürültü Kontrol Yönetmeliği kapsamında, yakınında yerleşim yeri bulunan tesislerin, çevreye yaydıkları gürültü seviyesinin yasal desibel (dB) sınırlarını aşmadığını akredite laboratuvar ölçümleriyle kanıtlaması ve Çevre İzni kapsamında belgelemesi şarttır.
Baca Gazı Emisyon Ölçümü hangi periyotlarla tekrarlanır?
Çevre İznine tabi tesislerde, sanayi kaynaklı hava kirliliğinin kontrolü amacıyla baca gazı (emisyon) ölçümleri yasal bir değişiklik veya proses revizyonu olmadığı sürece 2 yılda bir teyit ölçümü olarak tekrarlanmak zorundadır.
08 SERTİFİKALI TEKNİK EĞİTİMLER VE UYGULAMA STANDARTLARI
Çalışanların zorunlu Temel İSG Eğitim süreleri ne kadardır ve kaç yılda bir yenilenir?
Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik uyarınca süreler ve periyotlar şu şekildedir: Az Tehlikeli Sınıf: En az 8 saat • 3 yılda bir yenilenir. Tehlikeli Sınıf: En az 12 saat • 2 yılda bir yenilenir. Çok Tehlikeli Sınıf: En az 16 saat • Yılda bir yenilenir.
İşe yeni giren bir çalışana "İş Başı Eğitimi" verilmesi zorunlu mudur?
Evet, zorunludur. Çalışan, tehlike sınıfına uygun Temel İSG eğitimini alsa dahi, çalışacağı spesifik makine, ekipman ve saha koşullarına uyum sağlaması için en az 2 saat iş başı eğitimi uygulamalı olarak verilmeli ve belgelendirilmelidir.
Yüksekte Çalışma Eğitimi kimler için zorunludur ve yasal sınırı nedir?
Yapı işleri mevzuatına göre seviye farkı bulunan ve düşme sonucu yaralanma riski olan (genellikle 1.20 metre veya 1.80 metre üzeri olarak kabul edilen) tüm alanlarda çalışanların uygulamalı "Yüksekte Çalışma Eğitimi" alması ve sertifikalandırılması zorunludur.
EKET / LOTO (Etiketle, Kilitle, Emniyete Al, Dene) Eğitimi neden hayati önem taşır?
Fabrikalardaki makine bakım, onarım veya temizlik süreçlerinde; elektrik, hidrolik veya gaz hatlarının kazara açılmasını engellemek amacıyla hattın fiziksel olarak kilitlenmesi eğitimidir. Ağır sanayideki ölümcül bakım kazalarını sıfırlayan en kritik teknik eğitimdir.
Sertifikalı İlkyardımcı bulundurma zorunluluğu oranları nedir?
İlkyardım Yönetmeliği uyarınca iş yerlerinde geçerli sertifikaya sahip ilkyardımcı bulundurma oranları şunlardır: Az Tehlikeli Sınıf: Her 20 çalışan için 1 ilkyardımcı. Tehlikeli Sınıf: Her 15 çalışan için 1 ilkyardımcı. Çok Tehlikeli Sınıf: Her 10 çalışan için 1 ilkyardımcı.
Sağlık Bakanlığı onaylı İlkyardımcı Sertifikası geçerlilik süresi kaç yıldır?
Geçerlilik süresi 3 yıldır. 3 yılın sonunda sertifika sahiplerinin yasal haklarını kaybetmemeleri için sadece 1 günlük (8 saatlik) bir "İlkyardım Güncelleme Eğitimi" alarak sertifikalarını yenilemeleri gerekir.
Yangın Eğitimi ve Acil Durum Ekip Eğitimleri hangi sıklıkla yapılmalıdır?
İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik kapsamında oluşturulan Söndürme, Kurtarma, Koruma ve İlkyardım ekiplerine yönelik özel teknik ve uygulamalı yangın eğitimleri yılda en az 1 kez tekrarlanmalı ve tatbikatla desteklenmelidir.
Eğiticilerin Eğitimi sertifikası alan bir kişi iş yerinde hangi eğitimleri verebilir?
Bu sertifikaya sahip olan uzmanlar veya yöneticiler, yetişkin eğitimi tekniklerine hakim oldukları için kendi şirketleri bünyesinde oryantasyon, iç prosedür, mesleki gelişim ve mevzuatın izin verdiği teknik İSG başı eğitimlerini resmi olarak vermeye yetkilidirler.
Mesleki Yeterlilik Belgesi (MYB) nedir ve hangi işlerde zorunludur?
Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan, Bakanlıkça ilan edilen yüzlerce meslek kolunda (kaynakçı, iskele kurulum elemanı, inşaat boyacısı vb.) çalışanların yaptıkları işe dair akredite kurumlardan sınavla almaları gereken mesleki uzmanlık belgesidir. Belgesiz işçi çalıştırmak ağır para cezasına tabidir.
Uzaktan (E-Öğrenme) İSG eğitimleri yasal olarak geçerli midir?
Evet, belirli şartlarla geçerlidir. Temel İSG eğitimlerinin teorik kısımları Bakanlık standartlarına uygun uzaktan eğitim altyapılarıyla verilebilir; ancak uygulamalı kısımların (yangın söndürme, yüksekte çalışma, ilkyardım pratikleri) mutlaka yüz yüze yapılması şarttır.
09 MOBİL SAĞLIK TARAMA VE İŞ HİJYENİ LABORATUVAR TEKNİKLERİ
Mobil Sağlık Tarama Araçlarında hangi tıbbi tetkikler yerinde yapılabilir?
Tam donanımlı mobil araçlarımızla fabrikalara giderek; Dijital Akciğer Grafisi (Röntgen), Odyometri (İşitme Testi), SFT (Solunum Fonksiyon Testi), Göz Muayenesi, EKG ve her türlü Kan/İdrar Laboratuvar tetkiklerini iş gücü kaybı yaratmadan yerinde yapabiliyoruz.
İşe Giriş Sağlık Raporu (EK-2) periyodik olarak hangi sıklıkla yenilenmelidir?
Çalışanların sağlık durumlarının izlenmesi amacıyla EK-2 formları şu periyotlarla tekrarlanmalıdır: Az Tehlikeli Sınıf: En geç 5 yılda bir. Tehlikeli Sınıf: En geç 3 yılda bir. Çok Tehlikeli Sınıf: En geç yılda bir.
Akciğer Grafisi (Dijital Röntgen) İSG taramalarında neden istenir?
Özellikle tozlu, kimyasal gazlı veya maden sahalarında çalışan personellerin akciğerlerinde oluşabilecek Pnömokonyoz (mesleki akciğer hastalığı) ve silis tozuna bağlı hasarları erken evrede tespit etmek için yasal olarak istenir.
Solunum Fonksiyon Testi (SFT) hangi iş kollarında kritik öneme sahiptir?
Kimyasal boya, tekstil (tozlu ortamlar), dökümhaneler, plastik üretimi ve kaynak işleri gibi solunum yollarını doğrudan etkileyen sektörlerde, işçinin akciğer kapasitesini ve nefes hacmini ölçmek için zorunludur.
Odyometri (İşitme Testi) testi yaptırmak hangi işletmeler için yasal zorunluluktur?
Gürültü seviyesinin 80 dB(A) ve üzerinde olduğu metal, ağaç sanayi, tekstil, kırma eleme tesisleri gibi gürültülü alanlarda çalışan personellerin mesleki işitme kaybına uğrayıp uğramadığını takip etmek için yılda/periyotta bir zorunludur.
Portör Muayenesi nedir ve hangi sektörlerde yapılması zorunludur?
Gıda üretim ve dağıtım yerlerinde, kreşlerde, konaklama tesislerinde çalışan personellerin bulaşıcı hastalık (salmonella, parazit vb.) taşıyıp taşımadığını belirleyen muayenedir. Hijyen Eğitimi Yönetmeliği ile birlikte süreç genişletilmiş olup, portör taramaları işyeri hekiminin tıbbi kanaatine göre dönemsel istenir.
Ağır metallere maruz kalan işçilerde hangi laboratuvar testleri aranır?
Kaynak, akü üretimi, boya ve kaplama sanayisinde çalışan işçilerde kurşun, cıva, kadmiyum gibi ağır metallerin vücuttaki oranını ölçmek için düzenli olarak Kanda/İdrarda Ağır Metal ve Toksikoloji testleri yapılır.
İş Hijyeni Ölçümü (İç Ortam Ölçümleri) yaptırmak yasal olarak zorunlu mudur?
Evet. İş hijyeni ölçüm, test ve analizi yapan laboratuvarlar hakkındaki yönetmelik uyarınca, işveren sahadaki risk analizine bağlı olarak ortamdaki gürültü, toz, aydınlatma, termal konfor ve kimyasal gaz ölçümlerini akredite laboratuvarlara yaptırmakla yükümlüdür.
Kişisel Gürültü Maruziyet Ölçümü ile Ortam Gürültü Ölçümü arasındaki fark nedir?
Ortam gürültü ölçümü sabit bir noktadaki ses seviyesini ölçer. Kişisel maruziyet ölçümü ise işçinin yakasına takılan "dozimetre" cihazı ile işçinin 8 saatlik vardiya boyunca fiilen gittiği her yerde maruz kaldığı gerçek gürültü ortalamasını ölçer. Yasal davalarda maruziyet ölçümü esas alınır.
Aydınlatma Şiddeti Ölçümü (Lüksmetre) kriterleri neye göre belirlenir?
İş yerindeki işin niteliğine göre belirlenir. Örneğin, kaba montaj yapılan bir depoda 100 lüks yeterliyken, hassas elektronik montaj veya ofis çizim alanlarında aydınlatmanın en az 500 lüks seviyesinde olması gerektiği standartlarla (EN 12464-1) sabittir.
10 İŞ EKİPMANLARININ PERİYODİK KONTROLLERİ VE TEKNİK KRİTERLER
Kaldırma ve İletme ekipmanlarının (Forklift, Vinç) periyodik kontrol süresi nedir?
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği uyarınca standartlarda aksi belirtilmediği sürece vinç, forklift, transpalet, caraskal, lift ve kule vinç gibi ekipmanların yılda en az 1 kez periyodik kontrolü zorunludur.
Basınçlı Kapların (Kompresör, Hava Tankı, Kazan) kontrolünde hangi test uygulanır?
Güvenlik kriteri olarak genellikle yasal işletme basıncının 1,5 katı ile Hidrostatik (Su) Basınç Testi uygulanır. Tankın içine su doldurularak yüksek basınçta sızdırmazlık ve çeper mukavemeti ölçülür. Kontroller yılda 1 kez tekrarlanır.
Elektrik Topraklama Tesisatı ve Paratoner kontrolleri ne zaman yapılmalıdır?
Tesislerin yangın ve elektrik çarpılması risklerine karşı korunması amacıyla, elektrik topraklama tesisatı, paratoner (yıldırımdan korunma) ve elektrik panolarının periyodik kontrolleri yılda 1 kez yetkili elektrik mühendisleri tarafından yapılmalıdır.
EKİPNET sistemi nedir?
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın, iş ekipmanlarının periyodik kontrollerini yapmaya yetkili olan makine, elektrik mühendisleri ve teknik personelleri kaydettiği ve onlara benzersiz bir "Kayıt Numarası" verdiği resmi takip sistemidir. Bu sisteme kayıtlı olmayan kişilerin raporları geçersizdir.
İş ekipmanının periyodik kontrol raporunda "Kırmızı Etiket / Kusurlu" çıkması ne anlama gelir?
Ekipmanın mevcut haliyle çalışmasının can ve mal güvenliği açısından yüksek risk taşıdığını ifade eder. İşveren, raporda belirtilen uygunsuzlukları giderene kadar o ekipmanın (örn: freni tutmayan forklift veya emniyet valfi çalışmayan kompresör) faaliyetini derhal durdurmak zorundadır.
11 İŞ KANUNU VE SGK UYGULAMALARINDA İSG SORUMLULUKLARI
4857 Sayılı İş Kanunu’na göre işçinin İSG kurallarına uymaması haklı fesih sebebi midir?
Evet, haklı fesih sebebidir. İş Kanunu'nun 25/II-i maddesi uyarınca; işçinin kendi isteği veya savsaması yüzünden işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi, makineleri veya tesisatı hasara uğratması durumunda işveren işçiyi tazminatsız ve haklı olarak işten çıkarabilir.
İşçi, İSG önlemleri alınmadığı gerekçesiyle iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir mi?
Evet, feshedebilir. İş Kanunu’nun 24/II-f maddesi uyarınca; çalışma şartlarının uygulama esasları veya mevzuat hükümlerine uygun olarak yerine getirilmemesi (hayati risk, KKD verilmemesi vb.) durumunda işçi, kıdem tazminatını talep ederek sözleşmeyi haklı nedenle derhal feshedebilir.
"Çalışmaktan Kaçınma Hakkı" nedir ve işçi bu hakkı nasıl kullanır?
İş yerinde ciddi ve yakın bir tehlike ile karşı karşıya kalan işçi, derhal İSG Kurulu’na (kurul yoksa işverene) başvurarak durumun tespit edilmesini ve önlem alınmasını talep eder. Önlem alınana kadar işçi çalışmaktan kaçınabilir. Bu süreçte işçinin ücreti ve yasal hakları aynen ödenir.
Mesai saatleri dışındaki (Örn: Hafta sonu şirket pikniğinde) kaza iş kazası sayılır mı?
Evet, yasal olarak iş kazası sayılır. 5510 Sayılı Kanun’un 13. maddesi uyarınca; işverence sağlanan bir taşıtla işçilerin toplu olarak bir yere götürülüp getirilmesi esnasında veya işverenin yürüttüğü iş nedeniyle meydana gelen her kaza (hafta sonu veya tatil olsa dahi) iş kazası statüsündedir.
Kalp krizi iş yerinde geçirilirse iş kazası olarak raporlanmalı mıdır?
Evet, kesinlikle raporlanmalıdır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, işçinin iş yerinde bulunduğu sırada geçirdiği kalp krizi, beyin kanaması veya kronik rahatsızlık nüksetmesi olayları SGK mevzuatı açısından iş kazası olarak kaydedilir ve 3 iş günü içinde bildirilmelidir.
Emzirme izni (Süt İzni) kullanan kadın işçinin bu esnada geçirdiği kaza iş kazası mıdır?
Evet. Kadın çalışanın çocuğuna süt vermek için ayrıldığı zamanlarda (evinde veya dışarıda fark etmeksizin) geçirdiği her türlü kaza, işverenin otoritesi altında olduğu yasal süre kabul edildiğinden iş kazası sayılır.
Evden çalışan (Home-Office / Uzaktan Çalışma) personelin evde geçirdiği kaza iş kazası sayılır mı?
Evet, sayılabilir. Uzaktan çalışma sözleşmesinde belirlenen mesai saatleri içerisinde, işçinin işini yaptığı sırada (örneğin bilgisayar başında elektrik çarpması) meydana gelen kazalar iş kazası kapsamına girer. Bu nedenle uzaktan çalışanlara da İSG eğitimi verilmesi zorunludur.
İş kazası sonrası açılan "Maddi ve Manevi Tazminat Davası" nedir?
İş kazası sonucu yaralanan veya hayatını kaybeden işçinin kendisinin ya da ailesinin; iş göremezlik, tedavi giderleri, gelir kaybı ile çektikleri acı ve yıpranma nedeniyle işverene karşı Borçlar Kanunu kapsamında açtığı yüksek bütçeli tazminat davalarıdır.
Ceza Hukuku açısından iş kazalarında kusurlu bulunan işveren hangi suçla yargılanır?
Türk Ceza Kanunu (TCK) uyarınca; ölümle sonuçlanan kazalarda "Taksirle Ölüme Neden Olma" (TCK m.85), yaralanmalarda ise "Taksirle Yaralamaya Neden Olma" (TCK m.89) suçlarından hapis cezası istemiyle Ağır Ceza veya Asliye Ceza mahkemelerinde yargılanır.
İş kazasında "Kaçınılmazlık İlkesi" nedir?
İşverenin bilimsel ve teknik olarak alabileceği tüm önlemleri eksiksiz almasına, işçinin kurallara tam uymasına rağmen, o günkü teknolojiyle önlenmesi kesinlikle mümkün olmayan (Örn: Olağanüstü doğa olayları) durumlar için mahkemelerin kabul ettiği kusursuzluk durumudur. Ancak payı çok düşüktür.
12 İSG KURULLARI VE İDARİ SÜREÇLER
Hangi iş yerlerinde "İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu" kurulması zorunludur?
Altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı ve 50 veya daha fazla çalışanın bulunduğu tüm kamu ve özel sektör iş yerlerinde İSG Kurulu kurulması yasal bir zorunluluğudur.
İSG Kurulu hangi periyotlarla toplanmak zorundadır?
Kurul kural olarak ayda en az bir kere toplanır. Ancak kurul, iş yerinin tehlike sınıfını dikkate alarak; Tehlikeli sınıfta bu süreyi iki aya, Az Tehlikeli sınıfta ise üç aya kadar uzatılması yönünde karar alabilir. Çok Tehlikeli sınıfta aylık toplanma zorunludur.
İSG Kurulu kararları işveren için bağlayıcı mıdır?
Evet, bağlayıcıdır. Kurulda alınan kararlar tutanak altına alınır ve işverene tebliğ edilmiş sayılır. İşveren, kurulun aldığı hayati kararları ve bütçe gerektiren önlemleri uygulamakla yasal olarak yükümlüdür.
İSG Kurulunda işçi temsilcisi nasıl belirlenir?
İş yerindeki yetkili sendika varsa sendika temsilcisi işçi temsilcisi olur. Sendika yoksa iş yerindeki çalışanlar arasından seçimle belirlenir. Seçimle belirlenememesi durumunda işveren tarafından doğrudan görevlendirme yapılır.
Sağlık gözetimi ve tahlil masraflarını işveren işçiden talep edebilir mi?
Kesinlikle hayır. 6331 Sayılı Kanun'un 15. maddesi uyarınca; sağlık gözetiminden kaynaklanan tüm maliyetler ve mobil sağlık tarama tetkiklerinin bedelleri tamamen işveren tarafından karşılanır, çalışanlara hiçbir şekilde yansıtılamaz.
13 Rakiplerimizin Eksik Bıraktığı Kritik Saha Soruları
İş yerinde taşeron (alt işveren) varsa İSG Kurulu nasıl organize edilir?
Asıl işveren ve alt işverenin çalışan sayıları ayrı ayrı 50’nin altındaysa ancak toplamları 50’yi geçiyorsa, koordinasyon asıl işverence sağlanmak üzere ortak bir İSG Kurulu kurulur veya asıl işveren kuruluna alt işverenden bir temsilci dahil edilir.
Çalışanın Kişisel Koruyucu Donanımı (KKD) kullanmayı reddetmesi durumunda tutanak prosedürü nasıl olmalıdır?
Durum şahitler huzurunda yazılı tutanakla kayıt altına alınır. İşçiye yazılı ihtar verilir. Davranışın tekrarı halinde İş Kanunu uyarınca çalışanın savunması istenir ve süreç yasal haklı feshe kadar götürülebilir. Sadece sözlü uyarı mahkemede geçersizdir.
İş Güvenliği Uzmanının tespit defterine yazdığı maddeyi işveren imzalamazsa ne olur?
Tespit ve öneri defteri imzalanmasa dahi, uzman tarafından yazılıp imzalandığı andan itibaren işverene tebliğ edilmiş sayılır. İşverenin imzadan imtina etmesi, yasal sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; aksine kötü niyet karinesi oluşturur.
Fazla çalışma (Mesai) öncesi işçinin onayı alınmalı mıdır?
İş Kanunu mevzuatına göre; işveren fazla çalışma yaptırmak istediğinde çalışanların yazılı onayını (muvafakatname) almak zorundadır. Onay vermeyen işçi fazla mesaiye zorlanamaz.
İş yerindeki kreş/anaokulu açma zorunluluğu çalışan sayısına göre nasıl belirlenir?
Yaş sınırları gözetilmeksizin, 150’den fazla kadın çalışanı olan iş yerlerinde, 0-6 yaşındaki çocukların bırakılması, bakılması ve emziren çalışanların çocuklarını emzirmeleri için yurt/kreş açılması zorunludur. (Erkek çalışanların velayetindeki çocuklar da bu sayıya dahil edilir).
İş kazası sonrası "Müfettiş İncelemesi" ne zaman devreye girer?
Ölümlü, ağır yaralanmalı (uzuv kaybı vb.) veya birden fazla işçinin etkilendiği kitlesel iş kazalarında, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Müfettişleri sahaya gelerek idari, teknik ve yasal denetim gerçekleştirir, kusur oranlarını raporlar.
İSG Denetimlerinde en sık kesilen idari para cezası kalemi hangisidir?
Risk değerlendirmesinin hiç yapılmamış veya süresinde yenilenmemiş olması ile işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının İSG-KATİP üzerinden atanmamış olması, geriye dönük olarak aylık periyotlarla hesaplandığı için en yüksek tutarlı ceza kalemleridir.
İş kazası geçiren işçinin "Geçici İş Göremezlik Ödeneği" (Rapor Parası) nasıl ödenir?
İş kazasının gerçekleştiği günün ertesinden itibaren, yatarak tedavilerde günlük kazancının yarısı, ayakta tedavilerde ise günlük net kazancının üçte ikisi oranında SGK tarafından işçiye ödenir.
Meslek Hastalığı tanısı koymaya hangi kurumlar yetkilidir?
Türkiye'de meslek hastalığı resmi tanısı sadece; Sağlık Bakanlığı Meslek Hastalıkları Hastaneleri, Üniversite Hastaneleri (İlgili anabilim dalları) ve Eğitim Araştırma Hastaneleri tarafından konulabilir. Klasik devlet hastaneleri veya aile hekimleri bu tanıyı koyamaz.
Hem OSGB hem de Çevre Danışmanlığı hizmetlerini tek firmadan almanın mali denetim avantajı nedir?
İşletmeler iki ayrı sektörel yapı yerine tek bir kurumsal muhatapla çalışarak; operasyonel entegrasyon (İSG süreçleriyle atık yönetiminin senkronize yürümesi) sağlar, gizli maliyetleri sıfırlar ve bütçelerini tek kalemde optimize ederek finansal tasarruf elde ederler.
Aramanızla eşleşen soru bulunamadı. Farklı bir anahtar kelime deneyin veya bize doğrudan sorun.
Bizimle iletişime geçin
İşletmenize özel teklif alın
Çalışan sayınızı ve faaliyet alanınızı paylaşın, aynı gün içinde size özel İSG ve çevre hizmet teklifimizi iletelim.
Teklif İsteWhatsApp'tan hemen yazın
Mevzuat, süre veya fiyat sorularınız için uzman ekibimize WhatsApp hattımızdan doğrudan ulaşın.
WhatsApp ile Yazın